Các tác dụng phụ của xạ trị ung thư - Mới nhất 2022 | Bacsi247.org

Các tác dụng phụ của xạ trị ung thư


  • 18:00 24/11/2022
  • Xếp hạng 4.8/5 với 20988 phiếu bầu

Xạ trị là phương pháp sử dụng các hạt có năng lượng cao hoặc các sóng (tia X, tia gamma,..) chiếu vào khối u ung thư nhằm hủy diệt nó. Ngoài tác dụng chính là điều trị ung thư thì xạ trị có rất nhiều tác dụng phụ đi kèm.

1. Xạ trị ung thư là gì?

Xạ trị còn được gọi là liệu pháp xạ, có thể được áp dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với các phương pháp khác như phẫu thuật, hóa trị hoặc thuốc. Xạ trị sử dụng năng lượng cao hoặc các sóng (tia X, tia gamma,..) chiếu vào khối u ung thư nhằm tiêu diệt tế bào ung thư. Tác dụng của xạ trị ung thư là giết chết vật chất di truyền trong các tế bào ung thư dẫn tới làm mất khả năng phát triển và lây lan của chúng.

Các bác sĩ thực hiện cần được đào tạo chuyên về xạ trị để xác định đúng liều lượng bức xạ mà bệnh nhân có thể nhận, từ đó đưa ra chỉ định phù hợp. Về cơ bản liều lượng tia xạ cần căn cứ vào từng ca cụ thể, thể trạng bệnh nhân, loại ung thư và vị trí khối u. Cần đưa tia xạ với liều lượng phù hợp tới vùng có khối u càng chính xác càng tốt, đồng thời đảm bảo an toàn cho những tế bào lành xung quanh.

Tác dụng phụ của xạ trị ung thư
Cần đưa tia xạ với liều lượng phù hợp tới vùng có khối u càng chính xác càng tốt, đồng thời đảm bảo an toàn cho những tế bào lành xung quanh

2. Các biến chứng sớm và muộn của xạ trị


  • Biến chứng sớm hay cấp tính: Thường thấy trên các tế bào cơ thể có tốc độ tăng trưởng nhanh như tế bào niêm mạc, da, tủy xương. Xuất hiện trong hoặc ngay sau xạ trị và tăng dần nếu vẫn tiếp tục xạ, đạt mức cao nhất ở tuần thứ 5 đến tuần thứ 7. Thông thường sẽ hồi phục khi kết thúc xạ trị và không để lại di chứng. Tác dụng phụ này có thể kéo dài hoặc nặng hơn nếu có hóa trị kèm theo.
  • Biến chứng muộn hay mạn tính: Tế bào chết đi với biểu hiện là teo mô hoặc tạng hay xơ hóa. Thông thường việc này diễn tiến chậm trong nhiều tháng, nhiều năm nhưng không hồi phục, gây ảnh hưởng hoặc làm mất chức năng của tạng.

3. Tác dụng phụ khi xạ trị ung thư

3.1. Rụng tóc

Tác dụng phụ của xạ trị ung thư
Rụng tóc là tác dụng phụ thường gặp khi xạ trị ung thư

Tại sao xạ trị ung thư gây rụng tóc? Điều này có thể giải thích là do phương pháp xạ trị làm hủy hoại tế bào nhanh chóng, trong đó có chân tóc khiến tóc bị rụng. Tình trạng này có thể kéo dài trong 2-3 tuần sau lần xạ trị đầu tiên.

3.2. Mệt mỏi

Gan giữ chức năng trao đổi chất và thải độc. Khi máu chứa độc tố do xạ trị sẽ làm gan hoạt động kém hiệu quả, hạn chế việc máu vận chuyển oxy, dinh dưỡng tạo năng lượng. Kết quả là người bệnh sẽ mệt mỏi liên tục.

Bệnh nhân sẽ cảm thấy khá hơn sau khi được truyền máu, hoặc được cho những loại thuốc kích thích cơ thể tạo ra nhiều hồng cầu hơn. Những bài tập thể dục từ nhẹ đến vừa kèm với giai đoạn nghỉ ngơi thường xuyên có thể là một phần trong chương trình làm giảm mệt mỏi.

3.3. Đối với da

Các biểu hiện trên da xuất hiện khi xạ trị gồm khô, ngứa, phát ban, đỏ, sẫm màu, phồng rộp, nứt... do tác dụng của phóng xạ trên các tế bào sản xuất sắc tố của da. Có thể cải thiện bằng cách làm ẩm da bằng dầu lô hội, lanolin hoặc vitamin E.

Bệnh nhân khi xạ trị nên tránh dùng nước hoa, chất khử mùi và thuốc bôi trên da có chứa cồn hoặc nước hoa. Ngoài ra cũng nên tránh bột phấn trừ phi đã được bác sĩ đồng ý. Tránh xa ánh sáng mặt trời càng nhiều càng tốt. Nếu bạn cần phải đi ra ngoài, hãy đội mũ và mặc quần áo bảo vệ da chuyên dụng.


3.4. Đối với miệng và họng

Viêm miệng, làm khô miệng và mất vị giác có thể là do phóng xạ làm tổn thương các tuyến nước bọt và các nhú vị giác bên trong miệng. Những tác dụng phụ này có thể hết sau khi kết thúc điều trị, nhưng trong một số trường hợp, chúng có thể tồn tại vĩnh viễn.

Tác dụng phụ của xạ trị ung thư
Viêm miệng, làm khô miệng và mất vị giác do phóng xạ làm tổn thương các tuyến nước bọt và các nhú vị giác bên trong miệng

Việc giữ miệng sạch là yếu tố quan trọng để làm giảm nguy cơ nhiễm trùng. Nếu miệng bắt đầu đau, bạn sẽ được cho thuốc làm tê miệng hoặc làm giảm đau. Thuốc nên được uống trước bữa ăn để giúp người bệnh ăn dễ hơn vì dinh dưỡng tốt rất quan trọng đối với các bệnh nhân ung thư.

Ngoài ra xạ trị vùng đầu và cổ có thể ảnh hưởng đến răng. Việc chăm sóc răng miệng để phòng ngừa triệu chứng sẽ trở thành một phần quan trọng trong kế hoạch điều trị cho người bệnh.

3.4 Đối với não

Xạ trị trên một phạm vi lớn trong não đôi khi có thể gây thay đổi chức năng não có thể dẫn đến mất trí nhớ, giảm ham muốn tình dục hoặc thích ứng kém với khí hậu lạnh. Người bệnh cũng có thể gặp những triệu chứng như buồn nôn, loạng choạng, thay đổi thị giác. Thông thường những triệu chứng này chỉ là thứ yếu nếu so với những triệu chứng gây ra bởi u não, nhưng chúng có thể gây phiền phức ảnh hưởng đến chất lượng sinh hoạt hằng ngày.

3.5 Đối với phổi

Khi xạ trị ở ngực, phổi có thể bị ảnh hưởng. Thay đổi sớm có thể gặp là giảm lượng surfactant, là một chất của phổi giúp đường dẫn khí được mở thông thoáng. Giảm surfactant làm cho phổi không thể nở ra hết mức được gây thở ngắn hoặc ho. Tùy thuộc vào vị trí xạ trị, một số bệnh nhân còn có thể thấy khó nuốt. Ngoài ra xơ hóa phổi cũng là một tác dụng phụ nếu có một vùng lớn ở phổi tiếp xúc với phóng xạ.

3.6 Đối với ống tiêu hóa

Xạ trị ở ngực và bụng có thể gây phù nề và viêm thực quản, dạ dày hoặc ruột gây ra các triệu chứng như đau bụng, buồn nôn, nôn, hoặc tiêu chảy.

Nôn và buồn nôn có thể điều trị được bằng thuốc. Nếu nặng, bệnh nhân có thể cần phải truyền dịch qua tĩnh mạch để tránh hoặc điều trị mất nước. Tiêu chảy có thể được điều trị bằng thuốc và tránh những thức ăn có gia vị, chiên, hoặc có độ xơ cao.


3.7 Đối với cơ quan sinh dục

  • Khả năng sinh sản

Xạ trị ở tinh hoàn có thể gây mất khả năng sản xuất tinh trùng vĩnh viễn cho nam giới. Trừ trường hợp điều trị ung thư tinh hoàn, còn trong các trường hợp khác tinh hoàn thường sẽ được bảo vệ khỏi phóng xạ bằng cách dùng một tấm giáp che chắn.

Đối với nữ giới, bảo vệ buồng trứng khi xạ trị ở bụng sẽ khó hơn. Nếu cả 2 buồng trứng đều bị tiếp xúc với phóng xạ, bệnh nhân sẽ mất khả năng sinh sản vĩnh viễn cùng với hiện tượng mãn kinh sớm. Tránh cho 1 buồng trứng tiếp xúc phóng xạ có thể ngăn ngừa được tác dụng phụ này.

  • Giảm chức năng tình dục ở nữ giới khi xạ trị

Xạ trị ở vùng chậu có thể làm cho âm đạo bị nhạy cảm và viêm trong suốt vài tuần sau điều trị. Khi tình trạng này lành có thể để lại sẹo làm cản trở khả năng giãn của âm đạo. Niêm mạc âm đạo cũng sẽ mỏng hơn có thể gây chảy máu nhẹ sau khi quan hệ. Một số bệnh nhân còn bị loét hoặc bị một điểm đau nhỏ ở âm đạo. Cần phải mất vài tháng sau điều trị khu vực này mới có thể lành lại được.

  • Giảm chức năng tình dục ở nam giới khi xạ trị

Xạ trị ở khung chậu có thể làm tổn thương các động mạch và dây thần kinh cung cấp cho dương vật và gây ra những vấn đề về cương cứng. Liều xạ trị càng cao và vùng xạ trị ở khung chậu càng rộng thì bệnh nhân càng có nhiều khả năng gặp rắc rối về cương dương hơn.

3.8 Ung thư thứ phát

Một số trường hợp bị bệnh bạch cầu có liên quan đến tiếp xúc phóng xạ trước đó. Hầu hết các trường hợp xuất hiện bệnh trong vòng vài năm tiếp xúc với xạ trị, nguy cơ đạt đỉnh điểm vào khoảng thời gian từ 5 đến 9 năm sau tiếp xúc rồi sau đó giảm xuống dần. Những loại ung thư khác sau tiếp xúc với phóng xạ cần phải có nhiều thời gian hơn mới xuất hiện. Chúng có thể là những khối ung thư đặc, như ung thư vú, hoặc ung thư phổi.

Tác dụng phụ của xạ trị ung thư
Ung thư vú, hoặc ung thư phổi là những loại ung thư tiếp xúc với phóng xạ cần phải có nhiều thời gian hơn mới xuất hiện

4. Xạ trị ung thư sống được bao lâu?

Phương pháp xạ trị thường được phối hợp với các phương pháp khác để tăng hiệu quả điều trị. Xạ trị sống được bao lâu phụ thuộc rất nhiều yếu tố như:

  • Giai đoạn phát hiện và điều trị bệnh
  • Tính chất và kích thước khối u
  • Thể trạng và bệnh kèm theo của bệnh nhân
  • Chế độ dinh dưỡng và tinh thần người bệnh
  • Sự quan tâm động viên và chăm sóc từ người thân

Vì vậy thời gian sống từ vài tháng đến vài năm hoặc hơn nữa đều tùy thuộc vào sự cố gắng, kết hợp giữa của bệnh nhân, bác sĩ, phương pháp điều trị và cả người chăm sóc cho bệnh nhân.

5. Tại sao nên xạ trị ung thư tại Vinmec?

Tác dụng phụ của xạ trị ung thư
Trung tâm Ung Bướu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế, trang bị đầy đủ các mô thức trong điều trị ung thư như phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị đau và chăm sóc giảm nhẹ

Thấu hiểu những khó khăn trong điều trị ung thư, đặc biệt là những tác dụng phụ không mong muốn của xạ trị gây ra cho người bệnh, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park đã đầu tư xây dựng Trung tâm Ung Bướu hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế, trang bị đầy đủ các mô thức trong điều trị ung thư như phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị đau và chăm sóc giảm nhẹ.

Đặc biệt, tại Trung tâm có ứng dụng các phương pháp xạ trị hiện đại vừa nâng cao tính hiệu quả trong điều trị ung thư vừa giúp giảm tác dụng phụ không mong muốn, giúp bệnh nhân vượt qua căn bệnh ung thư nhẹ nhàng nhất có thể.

Phòng bệnh đạt chuẩn 5 sao theo chuẩn quốc tế cùng không gian bệnh viện văn minh, lịch sự không chỉ phục vụ việc điều trị hiệu quả mà còn mang tới tâm lý thoải mái, dễ chịu cho bệnh nhân, giảm tải những áp lực trong quá trình điều trị bệnh.

Khách hàng cần tư vấn hỗ trợ về xạ trị giảm tác dụng phụ tại Vinmec Central Park, vui lòng liên hệ qua số HOTLINE 0283 6221 166.

XEM THÊM:

Các tác dụng phụ của xạ trị ung thư
Tác giả: Trương Văn Thành tổng hợp theo: vinmec.com
Tag: Hóa trị, Ung thư, Tác dụng phụ của xạ trị, Điều trị ung thư, Liệu pháp xạ, Biến chứng xạ trị, Liều xạ trị, Xạ trị ung thư, Phóng xạ, Xạ trị,
 
Cùng chuyên mục
Nói với con bạn như thế nào về ung thư?

Nói với con bạn như thế nào về ung thư?

Nhiều bậc phụ huynh nghĩ rằng việc đề cập tới bệnh ung thư với con cái là một vi...

Cách điều trị bệnh đái dầm

Cách điều trị bệnh đái dầm

Đái dầm là tình trạng rất phổ biến ở trẻ, trong một vài trường hợp nó thậm chí c...

Làm gì khi có bạn bị ung thư?

Làm gì khi có bạn bị ung thư?

Việc lập nhóm hỗ trợ có thể có ích với người bệnh. Những thành viên trong nhóm c...

Bệnh lý não gan là gì?

Bệnh lý não gan là gì?

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Quốc Lân - Khoa Khám...

Mức cholesterol khuyến cáo theo từng độ tuổi

Mức cholesterol khuyến cáo theo từng độ tuổi

Cholesterol là một loại chất béo được cơ thể sản xuất ra và có trong một số đồ ă...

Công dụng của Vitamin E

Công dụng của Vitamin E

Vitamin E là chất chống oxy hóa, có vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe của...

 
Bài viết liên quan